ELADIA

Un día fun á feira coa tía Carme. Sempre me gustou ir á feira, anque tivese que levar un quino pola trenla ou apandar coa cesta de pexegos que me poñían derriba. Pola noite chegaba canso pero ledo, porque xantabamos con polbo, e no remate mercabamos algunha chilindrada. Esa vez miña tía levoume para que cargase á volta cun feixe de repolos. E máis me valera non ter ido. Cando atravesei a praza do barro, vin a Eladia. Estaba escollendo unhas cuncas de talaveira. ¡Eladia! Se na miña casa souberan… Xa daquela tiven ganas de fuxir. Irme unha noite e voltar cando fose mozo. Cando puidese falar a eito con todos. Co tempo funme esquecendo daquilo ata que, coma quen esnica unha frida, bateron de novo os meus ollos en Eladia. Faltoume pouco para berrar. Marcheime a escape por entre os carros, para que ela non me vise.

Algúns veciños tíñanme preguntado por que deixara de ir á escola.

—Tanto como che gustaba ler.

—Tan boa memoria que tiñas…

—Xa deprendín todo. Non hai máis para onde ir —dicíalles eu en xolda para que calasen.

Hai cousas que non entendo. Talvez teña que medrar para entendelas. Cousas que van aparecendo en min, cousas que vou sentindo a medida que pasa o tempo. Non sei por que pero dáme vergoña falar delas na casa.

Lémbrome do día que cheguei por primeira vez á escola. Levoume miña nai pola man. Don Alfonso, o mestre, anotou nun papel o meu nome, fíxome varias preguntas e sentoume nun banco con outros rapaces.

Eu xa deprendera algo. Coñecía a folla dos cristos e sumaba. Esas pequenas vantaxes gustáronlle a don Alfonso, quen me puxo a estudar deseguida. Non tardei en pasarlles diante a todos.

A escola está no pazo da señora Isaura. Éntrase por un portal que cae en anacos. Hai un curro con plantas de chuchamel e dúas nogueiras moi grandes. As escaleiras do patín son de pedra, con carriza nas xuntas, pola chuvia. É grande a escola, pero está case sempre baldeira. Van poucos rapaces. Ás veces non vai ningún. «Con que deprendan a poñer o seu nome, para fozar na terra abóndalles», di a xente.

Don Alfonso era ruín. Explicaba pouco e zoscaba arreo. ¡Que maneira de mallar e de turrarnos das orellas! A madriña di que «a letra con sangue entra», ou sexa que dá por ben feito o noso amolecemento a xostregadas.

Moitos rapaces lataban; non ían á escola porque tiñan medo. E porque non entendían o falar de don Alfonso. Disque viñera da Andalucía. A min tamén me custaba entendelo. Bulía moito e botaba as palabras polo atallo. Para máis, era roufeño. El tampouco entendía a nosa fala. Por iso se erguía das cuñas, alporizado, e berraba coma se tivese o boubín.

O Xudío, que non llas cala a ninguén, apañou un día a don Alfonso e díxolle de cantas hai.

—¿Vostede pensa que os rapaces son cuxos? ¿Coida que está ben andar a vergallazos con eles? Vaia sabendo, meu señor, que tales asaños acabaránselle axiña. Virán, de vez, as cousas a onde teñen que vir. Se non entende váiase para o seu país. Nós non imos trocar de lingua. E outra cousa: acabe dunha vez de meterlles na cabeza reis e pelexas que non lles serven para nada. Ademais, déixese de ensinarlles rezos e catecismos. A doutrina que a deprendan na casa, se os pais queren. A escola é para o que é. Non hai volta que darlle.

Despois dese responso falou o Xudío con algúns veciños, e anque lle tiñan tirria, déronlle todos a razón. Firmaron xuntos un papel que non sei a onde mandaron, pedindo que levasen da aldea a don Alfonso. E denantes de que pasara un mes xa se fora. Á volta de pouco, chegou Eladia.

Eladia é moi nova. Terá vinte anos, digo eu. Parece mentira que sexa mestra con tan pouca idade. Naceu en Betanzos. E fala galego connosco. Eu deseguida lle collín cariño. Tan agarimosa, tan rideira.

O día que chegou foron á escola moitos veciños. Todos lle dixeron que estaban dispostos a axudala no que fixese falta.

—Moitas grazas. O que quero, por agora, é que manden os nenos á escola —respondeu, coa súa fala manseliña.

Despois preguntounos varias cousas. Eu quería que se fixase en min. E fixouse, porque lle respostei mellor que ningún uns lerios de Historia.

—Balbino —díxome—, ti es o máis adiantado. Non collas fachenda por iso, pois todos ignoramos máis do que sabemos. Se algún día me amalo, ou teño que viaxar, ti estarás no meu sitio.

Púxenme ledo coma unha pascua. Os outros rapaces olláronme con xenreira.

Na miña casa estaban abraiados cos esforzos que eu facía para ir todos os días á escola. Moitas veces téñome erguido ás tres da mañá para escadullar ou xuntar monllos. Enxagoaba a cara no regueiro e ás nove estaba no pazo, cos brazos cansos, as mans cheas de talos e o proído das esganas no pescozo.

Eladia parecíame un anxo; unha criatura baixada do ceo, sen azos para facer mal a ninguén. Unha avelaíña branca. Non me fartaba de ollar o seu pelo, crecho coma un niño de carrizo, as mans xeitosas, polidas, a cariña, os ollos, o corpo todo… ¡que sei eu! Quixera estar decote con ela, sempre á súa beira. Un día deume un bico porque souben explicar o descubrimento da América, e sentín un agurgullar no peito. Nunca me pasara tal. O corazón batíame de présa e foi coma se me estordegase o sangue no corpo enteiro.

Na parroquia todos dicían que eu era moi espelido, e que debía estudar unha carreira en Santiago. Á xente gústalle dar ó peteiro. Para estudar na vila hai que ter cartos, e meus pais son pobres. Deprendín moitas cousas, é certo, pero o único valemento que tiñan para min era ser estimado por Eladia.

Eladia vivía nunha casiña nova que hai preto da igrexa. Tiña consigo unha irmá, moi fea a pobre, que só a viamos na misa dos domingos ou cando regaba un xardín que tiñan diante da porta. Eu pasaba por alí asubiando á cerrada da noite, sin ir para ningures, e con disimulo pescudaba se os ollos da mestra estaban axexando detrás dalgún vidro. ¡Que ían estar! Moi lonxe se atopaba ela dos meus degaros. No fin de contas eu era un neno…

Un día Eladia non apareceu na escola. Os demais rapaces voltáronse, pero eu fun á casa dela. Corrín canto me deron as pernas. Cavilei mil cousas. ¿Iríase da parroquia sen avisar? ¿Morrería? Endexamais rezo, nin sequera cando a madriña me obriga, pero neste apreto recei e ata ofrecín un peso ás ánimas. Cheguei boquexando. Abriu a cancela a irmá e díxome que era só unha gripe. Deixoume pasar. Eladia estaba na cama. ¡Que cuarto máis chusco! Cadros, xerriñas, flores. Naquel ambiente de roupas de seda e paredes caleadas sentín vergoña dos meus zocos e remendos. Quedei coma espetado no chan, sen dar fala. Ela sorriu e chamoume:

—Achégate, Balbino.

Estivemos falando un bo anaco. Da escola, dos trafegos da terra, da vida miserenta do labrego. Contoume como vive e traballa a xente do mar. O pai dela era pescador e morreu afogado. Baixáronlle dúas bágoas polas fazulas. Viñéronme ganas de enxugarllas co pano da man, pero non me atrevín. Tampouco lle puiden dicir todo o que quixera. O corazón comezoume a troupelear e trabóuseme a lingua. Son un medoso para todo.

Na miña casa puxéronse ledos porque eu, un rapaz tan novo, ía á escola en lugar da mestra.

Traballo me custou imporme ós meus compañeiros, que me chamaban «o sabio», e outras cousas, pero conseguino. Levaba tres días á fronte da escola. Na parroquia nunca tal se vira, e todos me tiñan certo respecto. ¡Se souberan do meu desacougo! Estudaba porque era o único camiño para que Eladia me apreciase. Ó terceiro día sentinme máis seguro, máis forte. E o meu desespero levoume a gabexar nos caixóns da mesa de Eladia. O primeiro que atopei foi un pano da man. Tiña o mesmo arrecendo da súa chambra. Gardeino. Tamén collín un retrato dela, pequeniño, onde aparecía rindo, apertando contra si un ramallete de caraveis.

Durmín aquela noite co pano de Eladia debaixo da cara . ¡Que ulido máis agradable! Ó retrato deille moitos, moitísimos bicos. Era coma se estivese ela alí, rindo, ollándome. Soñei que xa chegara a mozo e que iamos casar os dous. Eu tamén era mestre. Tiñamos cadansúa escola. Eladia dábame apertas, facíame cóchegas e ata durmiamos xuntos. ¡Que cousas se soñan! Ás veces inda era mellor non espertar…

Todas as noitiñas ía á casa dela para contarlle como andara a escola. Desexei que seguise así máis tempo, pois aquelas visitas, palicando case de igual a igual, os dous sós, eran para min unha regalía. ¡Cantas veces estiven a pique de contarlle o meu sentir! Pero non me atrevín. Era coma se un ferro quente atravesado na gorxa me coutase a fala. Tremábanme as pernas, sentía unha friaxe na testa… e calaba. Tiña medo de que se rise de min, ou que se anoxase e lle fose coa historia a miña nai. Saberíano todos e tería que fuxir da aldea.

Un domingo —xa ela andaba ben—, vina pasear pola beira do río de ganchete cun mozo. Sentín moita tristura. Déronme ganas de ir alí, atravesármelles diante e aldraxalos. Pero non o fixen. Agardei a noite. Estaban sentados no xardín. Fun indo con cautedade a rente do valo. Non me viron. Parolaban moi quedo e non entendín frangulla. Había luar e vinos moi xuntiños, bicándose. Voltei para a casa encabuxado, chorando. Tentado estiven de rachar o retrato de Eladia e de guindar o pano da man na corte, pero agarimeinos máis ca nunca.

Ó outro día non me puiden erguer. Tiña moita febre, doíanme as pernas e a cabeza. A madriña fíxome un eito de remedios.

—Xa vos teño dito que a este rapaz algo raro lle acontece —berraba contra meu pai—. Hai tempo que o vexo aqueloutrado, ensumido, feito un pistraca. Vosoutros arre dos demos que é porque se ergue cedo, traballa moito e vai arreo á escola. Non sei que é pero non me chista.

Por varios días estiven papando as manxorradas que a madriña quixo. Eladia veume ver, acompañada daquel home a quen eu aborrecía. Acochei a cabeza e non quixen atendelos. Miña nai convidounos con augardente e fixo cumprido con eles contándolles a nosa vida. A min dábame tirria e vergoña.

Un día, vendo que non melloraba, trouxéronme o médico de San Mamede. Miroume os ollos, a gorxa, palpoume o corpo todo e mandou que me desen unhas boticas que meu pai foi buscar a Santiago. De alí a pouco erguinme e comecei a andar por fóra. Non vira máis a Eladia e rabiaba por vela. Quería dicirlle a causa da miña doenza e de camiño pregarlle desculpas por non a ter atendido cando me veu ver. Pero deseguida souben a verdade. Petei na porta da súa casa e non saíu ela nin a irmá. Ata que un veciño mo dixo todo. Eladia fórase da parroquia para non voltar máis. Fora casar moi lonxe, co mozo que a viña ver.

Foi coma se caese un penedo derriba de min; sentín ganas de morrer ou de fuxir. Era coma se tivese o peito baldeiro. ¡Que sei eu! Hai cousas que por máis voltas que lle dou non logro entendelas. Sempre me parecía ver a Eladia cando me atopaba con algunha moza semellante a ela. Unha noite soñei que había unha feira ou foliada onde todas as mulleres eran Eladias. E despois comezaron a gustarme, aínda que non tanto, outras mozas. ¡Coma se eu fose un mozo!

Xurei que non iría máis á escola. E non fun.

Entre as follas dun libro puxen o pano e mais o retrato.

Pero o que eu non contaba era atopar a Eladia na feira. O tempo fora amainando os meus recordos. E agora espertaban todos supetamente. Porque o tempo o mesmo cura feridas que fai apodrecer árbores.

Deixar uma resposta

O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *