O FUMAZO

Ese ano deixáronme ir. E eu sentín un desafogo coma se tivese medrado de súpeto. Non era para tanto, pero como sempre me tiñan coutado…

Comigo ían Secundino, Lelo e Moncho. Despois axuntóusenos Serafín do Pesco. Levabamos cordas e fouciños. Eu collín na espeteira o máis novo, acabado de cravuñar.

Percorremos montes e camposas; caneamos por roleiros e prados, e pola beira do río. Trouxemos cadanseu feixe. O recendo das herbas e a ilusión do fumazo empurrábannos. E non había pernas cansas nin zocos que magoasen.

Anoitecía. Pousamos os feixes na encrucillada e sentámonos derriba deles. Algunhas mozas pasaban para a fonte.

—Facede un lume ben grande —dicíannos, sorrindo.

Un carro de monllos viña renxendo, anteposto. Detrás, un home e unha muller.

—¿Seique teremos fumazo? —o home deu unha pancada no meu feixe.

—Si, señor —dixen eu.

—Os rapaces non se esquecen do San Xoán —terzou a muller—. E seguiron co carro anteposto polo camiño da aldea. Aquela tarde —primeira vez que me deixaban ir— deprendín para sempre a escoller as plantas sacras: estalotes, herba de Santa María, faísca verde, follas de castiñeiro e de bieiteiro, ponlas de oliva, codesos, follas de loureiro, trobiscos, ponlas de nogueira, rosas de nabo e de romeu…

Amoreámolas no medio da encrucillada e despois de cear puxémoslle lume. Foi chegando xente. Mocidade, vellos, nenos… A aldea polo pé. Xerras de viño, pandeiretas, unha gaita. Contou o tío Anselmo da Regueira que nos seus tempos de rapaz o fumazo era máis lucido. Andrómenas. Todos os vellos din o mesmo das cousas que facemos os novos.

O fume, un esteo groso e moi longo de fume, subía paseniño, canso, escuro, sen esparexerse. A noite era maina, queda, coma se fose finar o mundo. E nós veña de atizar as herbas, mentres mozas e mozos, collidos pola man, brincaban por riba do fumazo dicindo:

Sálvame

lume da San Xoán.

Que non me morda nin cobra nin can.

Comezou a tocar o gaiteiro. As mulleres e os homes bailaban darredor do lume. Semellaban tolos. A cada tanto bebían viño e aturuxaban.

Era máis de media noite. Despois de tanto trafego, eu estaba canso. E tiña sono. Senteime nunha beira, ó pé do fouciño e da corda. A xente seguía a danzar con farnesía. Era unha muiñeira que non acababa máis. A palleta e o fol non se querían ceibar do gaiteiro e arrastrárono por entre pedras e cañotos. E todos bebendo, e aturuxando. O fume deixou de subir e comezou a mesturarse coas mulleres e cos homes. De alí a pouco todo era fume e borralla. Só quedaba o gaiteiro, sangrando, a rolos pola encrucillada. Pero non tardou en desaparecer tamén, envolveito na brétema do fumazo. E a gaita calou, pero foise inchando, medrando dunha maneira que arrepiaba. O vento sopráballe pero non a facía soar. Ata que estoupou, metendo un grande estronicio.

Espertei…

Moita xente marchara. Para rematar a festa do fumazo botaron un foguete, que foi o que me fixo acordar. Meu pai colleume por unha man e fómonos. Polo camiño atopamos algúns mozos que arrastraban cardos a medio chamuscar. Disque os guindan nos tellados para escorrentar as meigas.

A noite era quente e un algo misteriosa. Os sapos tocaban o seu pínfano nas hortas. Cada pequeno ruxido facíame tremer. Para máis déuselle a meu pai por contarme algunhas cousas que esa noite se acostumaba a facer. Díxome que hai mozas que deixan claras de ovos no peitoril da xanela, e pola mañá fan comparanza do seu porvir co feitío que teña o ovo. Outras, con amores fuxidos, collen peniscos de cardos e envólvenos con papeis en pequenas trouxas; por fóra escriben o nome de cada mozo, e póñenas no leito, debaixo da almofada. O día de San Xoán, ben cedo, ceiban as trouxas e se abrollou algunha flor quere dicir que voltará o mozo que ten o nome sinalado no papel.

Meu pai estaba de chós. Faloume de rapazas que lavan a faciana na amañecida de San Xoán, con auga na que meteron de véspera herba cruzada; e que nalgúns sitios se bota o gando fóra, e a roupa dos enfermos, e que se aparecen meigas…

¡Que sei eu cantas cousas! Entre o soño que tiven na encrucillada e aquelas historias puxéronseme os pelos de espeto. Bo foi que axiña chegamos á casa.

—Mañá hai que madrugar, chacho —dixo meu pai.

—Coma sempre…

—Coma sempre, non —atalloume de boa maneira—; temos que ver bailar o sol.

E vímolo bailar. Estabamos na Agra Vella. O ceo amostróusenos limpo como unha patena; foramos gradar para o millo temperán. Paseniño, foise erguendo por detrás do coto e guindou na terra as súas barbas luminosas. Entón paramos o gando e botamos unha ollada no horizonte.

Como era de día, non me amedoñei, pero o sol, tal como meu pai mo anunciara, bailaba coma un tolo na mañanciña.

Deixar uma resposta

O seu endereço de email não será publicado. Campos obrigatórios marcados com *